كوپ ەلدەردە سىبايلاس جەمقورلىق، قىزمەت بابىن تەرىس پايدالانۋ جانە جاسىرىن كەلىسىمدەر جاساۋ دەڭگەيى جوعارى. بۇل قۇبىلىستىڭ ءبارى، بارلىق ەلدەردە جانە قوعامعا كەرى اسەرىن تيگىزۋدە.

ق ر پرەزيدەنتىنىڭ «قازاقستان 2050» ستراتەگياسى-قالىپتاسقان مەملەكەتتىڭ جاڭا ساياسي باعىتى اتتى قازاقستان حالقىنا جولداۋىندا ق ر پرەزيدەنتى ن.نازاربايەۆ  «جەمقورلىق- ءجاي قۇقىق بۇزۋشىلىق ەمەس، ول مەملەكەتتىڭ تيىمدىلىگىنە دەگەن سەنىمدى سەتىنەتەدى جانە ۇلتتىق قاۋپسىزدىككە تونگەن تىكەلەي قاتەر بولىپ سانالادى. ءبىزدىڭ تۇپكى ماقساتىمىز- جەمقورلىقتى قۇبىلىس رەتىندە جويۋ ءۇشىن جەمقورلىققا قارسى زاڭنامالاردى جەتىلدىرۋ ارقىلى جەمقورلىقپەن كۇرەستى قاتتى كۇشەيتۋىمىز كەرەكتىگىن ايقىندادى».

مەملەكەت  قىزمەتكەرلەرىنىڭ جالاقى دەڭگەيىنىڭ تومەن بولعاندىعىنان، سىبايلاس جەمقورلىققا نەگىز بولاتىنى دا وسى.

وسىعان بايلانىستى سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى كۇرەس ءوز ماڭىزدىلىعىن ايقىندايدى، ياعني وسى قۇبىلىستارعا قارسى تۇرۋ قاعيدالارى.

قر-نىڭ سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى كۇرەس كەلەسى قاعيدالار نەگىزىندە جۇزەگە اسىرىلادى:

       1) بارلىق ادامداردىڭ زاڭ مەن سوت الدىندا تەڭدiگi. 2) مەملەكەتتiك ورگانداردىڭ قىزمەتiن انىق قۇقىقتىق رەگلامەنتتەۋدi، مۇنداي قىزمەتتiڭ زاڭدىلىعى مەن جاريالىلىعىن، وعان مەملەكەتتiك جانە قوعامدىق باقىلاۋدى قامتاماسىز ەتۋ. 3) مەملەكەتتiك اپپاراتتىڭ قۇرىلىمدارىن، كادر جۇمىسىن جەكە جانە زاڭدى تۇلعالار قۇقىقتارى مەن زاڭدى مۇددەلەرiن قوزعايتىن ماسەلەلەردi شەشۋ ءراسiمدەرiن جەتiلدiرۋ. 4) جەكە جانە زاڭدى تۇلعالاردىڭ قۇقىقتارى مەن زاڭدى مۇددەلەرiن، سونداي-اق مەملەكەتتiڭ الەۋمەتتiك-ەكونوميكالىق، ساياسي-قۇقىقتىق ۇيىمدىق-باسقارۋ جۇيەلەرiن قورعاۋدىڭ باسىمدىعى. 5) قازاقستان رەسپۋبليكاسى كونستيتۋسياسى 39-بابىنىڭ 1-تارماعىنا سايكەس لاۋازىمدى ادامدار مەن مەملەكەتتiك مiندەتتەردi اتقارۋعا ۋاكiلدiك بەرiلگەن باسقا دا ادامداردىڭ، سونداي-اق سولارعا تەڭەستiرiلگەن ادامداردىڭ قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىن شەكتەۋگە جول بەرiلۋiن تانۋ. 6) جەكە جانە زاڭدى تۇلعالاردىڭ بۇزىلعان قۇقىقتارى مەن زاڭدى مۇددەلەرiن قالپىنا كەلتiرۋ، سىبايلاس جەمقورلىقپەن قۇقىق بۇزۋشىلىقتىڭ زياندى زارداپتارىن جويۋ جانە ولاردىڭ الدىن الۋ. 7) سىبايلاس جەمقورلىقپەن قۇقىق بۇزۋشىلىققا قارسى كۇرەسكە جاردەم جاسايتىن ازاماتتاردىڭ جەكە باسىنىڭ قاۋiپسiزدiگiن قامتاماسىز ەتۋ جانە ولاردى كوتەرمەلەۋ. 8) مەملەكەتتiك مiندەتتەردi اتقارۋعا ۋاكiلدiك بەرiلگەن ادامدار مەن سولارعا تەڭەستiرiلگەن ادامداردىڭ قۇقىقتارى مەن زاڭدى مۇددەلەرiن مەملەكەتتiڭ قورعاۋى، اتالعان ادامدار مەن ولاردىڭ وتباسىلارىنا لايىقتى تۇرمىس دەڭگەيiن قامتاماسىز ەتەتiن جالاقى (اقشالاي ۇلەس) مەن جەڭiلدiكتەر بەلگiلەۋ.

       9) وسىنداي قىزمەتتi جۇزەگە اسىراتىن زاڭدى جانە جەكە تۇلعالارعا كاسiپكەرلiك قىزمەتتi مەملەكەتتiك رەتتەۋگە وكiلەتتiك بەرiلۋiن بولدىرماۋ، سونداي-اق وعان باقىلاۋ جاساۋ جانە قاداعالاۋ. 10) سىبايلاس جەمقورلىققا بايلانىستى قىلمىستىق قۇقىق بۇزۋشىلىقتاردى انىقتاۋ، اشۋ، ولاردىڭ جولىن كەسۋ جانە الدىن الۋ ماقساتىندا جەدەل-iزدەستiرۋ قىزمەتi مەن وزگە دە قىزمەتتi جۇزەگە اسىرۋ، سونداي-اق قۇقىققا قايشى تاپقان اقشا قاراجاتى مەن وزگە ءمۇلiكتi زاڭداستىرۋعا جول بەرمەۋ ماقساتىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭىندا بەلگiلەنگەن ءتارتiپپەن ارنايى قارجىلىق باقىلاۋ شارالارىن قولدانۋ. 11) كاسىپكەرلىك قىزمەتتى اتقارۋ زاڭمەن بەلگىلەنگەن قىزمەتتىك مىندەتتەرىمەن كوزدەلگەن جاعدايلاردى قوسپاعاندا، وسى زاڭنىڭ 3-بابىنىڭ  1، 2 جانە 3-تارماقتارىندا اتالعان ادامدار ءۇشىن كاسىپكەرلىك قىزمەتپەن اينالىسۋعا، سونىڭ ىشىندە شارۋاشىلىق جۇرگىزۋشى سۋبەكتىلەردىڭ باسقارۋ ورگاندارىندا اقى تولەنەتىن قىزمەتتەر اتقارۋعا تىيىم سالۋدى بەلگىلەۋ.

وسى قاعيدالاردى تالداۋ نەگىزىندە بۇل تەك الدىن الۋ جانە ءارقاشان قولدانىستاعى جۇيەنىڭ توزبەيتىندىگىن دالەلدەيدى. وسىعان بايلانىستى تىزىمدەگى قاعيدالارعا، سىبايلاس جەمقورلىقتى جاساعانى ءۇشىن، بۇلتارتپاستىق جاۋاپكەرشىلىككە تارتۋ قاعيداسىن قوسۋعا بولادى.

قازاقستاندا كوبىنەسە سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس شارالار نىساندى تۇردە قولدانىلادى، سول سەبەپتەن قوعامداعى سىبايلاس جەمقورلىققا دەگەن قىزىعۋشىلىق كەڭەيۋدە. پارا نەمەسە بەلگىلى ءبىر پايىز سىباعاسىن الۋ، قازىرگى تاڭدا مەملەكەتىمىزدىڭ وركەندەۋىمەن بىرگە، اجىراماس ءبىر بولىگى بولىپ كەلەدى. ءبىزدىڭ ويىمىزشا ەڭ باستىسى سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ەسكەرتۋ شارالارىنىڭ تيىمدىلىگىنە نازار اۋدارۋىمىز قاجەت.

كوپ جاعدايدا سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى قولدىنىلاتىن شارالار، كونفەرەنسيالار، دوڭگەلەك ۇستەلدەر، سەممينارلار تەك تالقىلاما رەتىندە قالىپ وتىر. مىسالعا ايتاتىن بولساق، 14- پۋنكتەگى «سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى سالالى باعدارلامانىڭ» 2011-2015 جىل ارالىعىندا سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ارنايى كىتاپشالار مەن بۇكتىرمەلەردىڭ شىعارىلۋى قاراستىرىلعان، ءبىراق بۇل شارانىڭ تيىمدىلىگى ينتەرنەت جۇيەسىندەگى سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ناسيحاتتاۋ شاراسىنان نە عۇرلىم تومەن. وسىعان بايلانىستى كەلەسىدەي ۇسىنىلادى:

1.مەملەكەتتىك باعدارلامالاردى قۇرۋ جانە سىبايلاس جەمقورلىقپەن كۇرەس جوسپار باعدارلامالارىندا، ونىڭ ساندىق كورسەتكىشتەرى ەمەس، كەرىسىنشە تيىمدىلىك جاعىنان شىعۋىمىز قاجەت.

2.مەملەكەتتىك بيۋدجەتتەن قارجىلاندىرىلاتىن ءىس شارالارىنىڭ ناقتى فورماتىن انىقتاۋ، ءتيىمدى ناتيجەسى، عىلىمي تياناقتىعى، دايىن ماسەلەنى شەشۋ.(ءنورماتيۆتى جانە ۇيىمدىق جاعىنان ).

 قورىتا كەلگەندە بەلگىلەنگەن ۇسىنىستاردى جۇزەگە اسىرۋ، بىرىنشىدەن سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى شارالاردىڭ تيىمدىلىگىن، ەكىنشىدەن مەملەكەت تاراپىنان سىبايلاس جەمقورلىق فاكتورلارىن جويۋعا نەگىز بولادى.

مەدەۋ اۋدانى بويىنشا مەملەكەتتىك كىرىس باسقارماسى، كىزمەتكەرمەن (پەرسونال) ءجۇمىس ىستەۋ ءبولىمى